Wo Angeln op de Oostsee dröppt
Noordsch. Wiet. Dicht an't Meer.
Bild 1 vun 8
Een Oort twischen Noor un Oostsee
Goldhöft liggt in de Gemeen Gelting in'n Kreis Sleswig-Flensborg. Feller, dat Geltinger Noor un de Geltinger Birk sünd dichtbi. De Flensborger Föhrde un de Oostsee sünd vun hier ut gau to erreichen.
Disse Sied vertellt vun de Geschicht, de Natur un dat Leven in't Dörp – mit privaten Biller, olen Sporen un Henwiesen för all, de Goldhöft mit apen Ogen entdecken wüllt.
Twischen Noor un Oostsee
Goldhöft liggt oostwarts vun Gelting, dicht an't Geltinger Noor un nich wiet vun de Oostseeküst.
Gröttere Koort bi OpenStreetMap opmaken · © OpenStreetMap-Mitwirkende
Goldhöft liggt in't Oosten vun de Landschop Angeln un höört to de Gemeen Gelting an de Geltinger Bucht. Op Däänsch heet de Oort Guldhoved; ok de Naam Goldhøft is överlevert. De Namen vertellt vun de lange däänsch-düütsche Spraakgeschicht in disse Gegend.
Rund üm Goldhöft hebbt Minschen al lang vör de eerste schriftliche Nennung leevt. Bi Basrott, noordoostwarts vun Goldhöft, sünd Sporen vun Siedlungen ut de Bronzetied funnen worrn: Övens, Füerstellen, Pahlen un bewerkte Flintstenen. Dat wiest op frühe Buernwirtschaft hen.
Dörper mit dat Enn „-by“ sünd typisch för Angeln. Se sünd wohrschienlich twischen 800 un 1050 in de Wikingertied opkamen. Dat nah Dörp Nieby kann op so'n ole Grünnung torüchgahn.
Goldhöft is mit dat Karkspill Gelting un de latere Gemeen verbunnen. De Naam Gelting is oolt. Fröher hett man dat Land „silva gelting“, den Geltinger Woold, nöömt. Oortsnamen op „-rott“, „-rode“ oder „-holz“ erinnert noch an dat Freemaken vun Land ut'n Woold.
1231 is Gelting as „Gyaelting“ in dat Eerdbook vun König Waldemar II. opschreven worrn. Dat Gut Gelting weer een vun de wichtigen Güter in't Hartogdom Sleswig. 1494 hett König Johann dat an de Familie Ahlefeldt geven. Sietdem hett de Adel den oostlichen Deel vun Angeln mitpräägt.
Angeln höör över lange Tied to dat Hartogdom Sleswig ünner de däänsche Kroon. In twee däänsche Böker vun 1864 steiht Goldhöft as Guldhoved; ok de Flur Guldhovedknub warrt dor nöömt. Dat sünd de Böker vun Mørk Hansen un Nielsen över dat Bistum Sleswig un de topograafsche Beschrieven vun Jens Peter Trap.
Dat Karkspill Gelting hett eerst to Ny Herred höört, later to annere Verwaltungsbezirke. Na de Volksafstimmen vun 1920 bleev Gelting mit Goldhöft op de düütsche Sied vun de nee trocken Grenz. De veel däänsche Oortsnamen sünd bit vundaag een Deel vun de Geschicht.
Vun 1820 an hebbt de Lüüd Stücken vun't Geltinger Noor un't Beveroer Noor indeicht, üm Ackerland to winnen. Twischen Goldhöftbarg un Beveroe is een Deich dör dat Noor baut worrn. Windmöhlen för de Entwässern sünd 1824 un 1832 dortokamen. Na Woterinbruch un Sturmfloot is dat Projekt eerst later afslaten worrn.
1871 weer een swore Sturmfloot. Dat Johr kummt ok in de Geltinger Chronik vör: De ole Hoffsteed vun dat hüütige Hus Goldhöft 7 is dor to'n eersten Mal verköfft worrn un weer do al över 150 Johr oolt.
Goldhöft is een lütt un ruhig Dörp bleven. Feller, Knicks, dat Geltinger Noor un de Nordschauwald sünd dichtbi. De Geltinger Birk mit ehr Naturschutzgebiet un de free leven Wildpeer liggt in de Nah. Hier kann man good to Foot un mit dat Rad ünnerwegens sien. Gelting liggt blot een gooden Kilometer weg.
Wer mehr över de däänsche Överleverung weten will, kann Goldhöft in disse Warken finnen:
Dat Book vun Trap kann man bi Project Runeberg as Scan lesen. Woher dat „Gold“ in't Oortsnaam kümmt, is bitlang nich seker belegt.
För Familien- un Hoffgeschicht sünd de Karkenböker vun't Karkspill Gelting un däänsche Volkstellungen nüttlich. De Karkenböker gifft dat ünner annern bi Archion; däänsche Tellgen bi't Rigsarkiv. Ole Koorten un FamilySearch köönt ok helpen.
Henwies: Ole Fotos ut Böker, Archiven oder annere Websites dröfft blot mit Verlööf vun de Rechteinhavers op de Sied stahn.
Landschop un Geschicht
„Angeln“ meent hier nich Fischen, man de ole Landschop twischen Flensborger Föhrde, Schlei un Oostsee. Op Däänsch heet se Angel. Goldhöft liggt in ehr noordoostlichen Deel. De letzte Iestied hett Hügel, fruchtbaren Grund, Knicks, lütte Wöller un Buchten achterlaten.
De Naam vun de Landschop warrt mit de Anglii in Verbinnen bröcht, de Tacitus üm dat Johr 98 nöömt hett. In't 5. Johrhunnert sünd Angeln tosamen mit Sassen un Jüten na Britannien trocken. Ehr Naam leeft in „England“ un „englisch“ wieder. De genau Herkamen is in de Forschung aver nich in allens klor.
Angeln hett över Johrhunnerte to't Hartogdom Sleswig ünner de däänsche Kroon höört. Angeldäänsch, Plattdüütsch un Hoochdüütsch hebbt de Gegend präägt. Oortsnamen as Gelting, Nieby un Guldhoved erinnert an disse Spraakgeschicht.
Eten un Drinken in Angeln
Twischen Föhrde, Schlei un Oostsee kaamt frisches Gemüse ut'n Goorn, Fisch un ole Buernküch tosamen. Een Deel vun disse Speisen höört besünners to Angeln, anneres to den ganzen Norden.
Ut Angeln
Dat Sommereten – op Däänsch Snysk – warrt mit nüe Kartüffeln, Bohnen, Arfen, Wuddeln un Kohlrabi maakt. Dor kaamt Melk, Bodder un Petersill bi. Katenschinken oder Matjes passt dor good to; ahn disse Bilaag is dat ok vegetarisch.
Küst un kolle Daag
Matjes, rökerter Fisch un braden Scholl erinnert an de Küst. In'n Winter gifft dat in Noorddüütschland ok Rövenmus un Gröönkohl. Wenn Fisch wirklich ut Schlei oder Oostsee kamen schall, mutt man na de Herkamen fragen.
Noorddüütsche Imbiss
En opsneden Brötchen mit warmen Braden un veel Soß: eenfach un good sattmakend. Dat Rundstück warm is vör allens mit Hamborg verbunnen. Dat is keen Angelner Erfinnen, man en norddüütsche Imbiss, de ok hier passt.
Wat Sötes
Disse lockere Söötspies ut Johannisbeersaft un Eewitt kummt ut Angeln un de nahen Landdeelen. Faken gifft dat Vanillsoß dorto. Ok Rode Grütt un Förtchen höört to de söte Küch in Sleswig-Holsteen.
Drinken bi Fiern
För warmen Muck warrt Rum un heet Woter ungefähr to glieke Deelen mischt. Zucker un Zitronensaft kaamt dorto. Dat Getränk warrt heet maakt, man nich kaakt, un ut'n Muck-Pott op't Stövchen in lütte Gläser inschenkt.
Drinken bi Fiern
En överlevert Rezept för kolten Muck mischt dree Deelen Zitronenlimonad mit een Deel Korn. Dat warrt kolt drunken. Beide Sorten Muck hebbt Alkohol un sünd blot för Erwachsene. Ahn Alkohol passt Appelsaft oder warmer Appelpunsch.
Küst un Grenzland
Goldhöft liggt dicht achter de Küst vun de Geltinger Bucht. Disse Bucht höört to de oostliche Flensborger Butenföhrde, dor, wo se in de apen Oostsee övergeiht. Dat Dörp liggt nich direkt an't Woter, man twischen Geltinger Noor, Geltinger Bucht un de Geltinger Birk.
De Halvinsel Holnis deelt de Flensborger Föhrde in Binnen- un Butenföhrde. Oostwarts vun Holnis warrt dat Woter breder, windiger un welliger. Twischen de däänsche Halvinsel Kegnæs un de Geltinger Birk geiht de Föhrde in de westliche Oostsee över. An't Noordöver liggt Däänmark mit Als, an't Süüdöver Angeln.
De Form vun de Küst kummt ut de letzte Iestied. Steilküsten, Sand- un Kiesstrannen, flach Woter un lütte Buchten wesselt sik af. Bi de Geltinger Birk gifft dat Riffen, Seegras, Soltwischen un natte Gebeden. Vele Brööt- un Treckvagels finnt dor Freten un Rast.
De Butenföhrde weer lang en Weg för Schippen twischen Flensborg, de däänschen Eilannen un de Oostsee. Dat Leuchtfüer Falshöft hett bet 2002 den Weg wiest. Vun 1965 bet 1999 fohr en Autofähre vun Gelting-Mole na Faaborg op Fünen.
Ok en düüster Kapitel höört dorto: In de Nacht vun'n 4. op'n 5. Mai 1945 hebbt düütsche Besatzungen in de Geltinger Bucht kort vör dat Kriegsenn vele U-Boote sülvst versenkt. De Wracks sünd later borgen un in Flensborg verschrott't worrn.
Tosamen ünnerwegens
En smale Straat, vele Minschen un Deerten – un weinig Ruum för Fehler.
De Straat dör Goldhöft geiht dicht langs Hüüs, Feller, Knicks, Woold un Woter. An de Krüüzung geiht en Weg na Noord in Richt Beveroe un Geltinger Birk. Besünners in'n Sommer mööt Lüüd to Foot, Radfohrers, Autos un Buernfohrt sik de smale Straat delen.
Wilddeerten krüüzt dorbi de Fohrbahn op ehr gewohnten Wegen. Anwahners bericht, dat Reh, Hasen, Eekkatten, Fasanen, Rovvagels, Swienigels un Wildswien jümmers öfter an- oder överfohrt warrt. En amtliche Tall blot för disse Straat liggt uns nich vör. De Schildern beruht op wedderholte Beobachtungen ut'n Oort.
As besünners gefährdet gellt na disse Beobachtungen de Krüüzung in Goldhöft un de Weg na Beveroe. Dor kaamt unöversichtliche Straat, verscheden Verkehersdeelnehmers un Übergäng twischen Woold, Feller un natte Gebeden tosamen.
Disse Tallen kaamt ut verscheden Erhebungen un köönt nich direkt vergleken warrn. De Polizeitallen tellt melde Wildunfäll; dat Tierfund-Kataster nimmt freewillige Meldungen vun vele Deerten op. För Goldhöft alleen gifft dat keen veröffentlichte Tall.
De Straat geiht dör en Levensruum. Fohrt bidde so, dat Minschen un Deerten en Schangs hebbt.
De verlöövte Hööchstgeschwindigkeit is keen Teel. Na § 3 vun de Straßenverkehrs-Ordnung mutt dat Tempo to de Straat, den Verkehr un de Sicht passen. Op en smale Fohrbahn mutt man binnen de Halfte vun de Strecke, de man överkieken kann, anhollen könen. Dat gellt ok, wenn keen besünner Tempobegrenzen utschildert is.
Wenn Wild an oder op de Straat steiht: kontrollert bremsen, dat Fernlicht utmaken, hupen un mit mehr Deerten reken. Riskant Utwieken kann ok för anner Minschen gefährlich warrn.
Biller ut de Gegend
Wiet Land, still Woter un noordsch Licht – hier opnahmen.
Fotos: private Opnahmen ut Goldhöft un de Gegend
De vollständigen Angaven staht op de düütsche Sied: Impressum.
De Datenschutzerklären staht op de düütsche Sied: Datenschutzerklärung. De Koort vun OpenStreetMap warrt hier ok eerst na Ehr Klick laden.
